Zapisz się do newslettera NPM

Jesteś tutaj

Poradniki |
Podstawy terenoznawstwa
Autor:
Jarosław Tomaszewski
NPM 8/2019
Numer dostępny w sprzedaży

Nie potrzebuje baterii i satelit. W parze z kompasem zastąpi niejeden smartfon. Dobrze odczytana zaprowadzi Was zawsze do celu. Mapa i kompas to podstawowe narzędzia ułatwiające nawigację.
To nieprawda, że papier już umarł.


Gdzie się znajduję i jaką drogą powinienem podążać do celu? To dwa podstawowe zagadnienia, z którymi mierzy się każdy podróżnik lub górski turysta. Znajomość chociażby podstawowych zasad terenoznawstwa w wielu przypadkach może zadecydować o Waszym być albo nie być. Zabłądzenia w terenie to chleb powszedni górskich służb ratunkowych. Szczególnie zimą, gdy śnieg zmienia całkowicie wygląd krajobrazu, bardzo łatwo jest stracić orientację. Znakomita jednak większość ludzi wyrusza w góry bez mapy i kompasu. Oczywiście sam fakt ich posiadania nie sprawia, że wiadomo jak ich poprawnie użyć. Równie brawurowe jest zdawanie się na wskazania nawigacji w smartfonie.

Mimo ciągłego postępu technicznego i coraz nowszych urządzeń elektronicznych to właśnie mapa i kompas okazują się najbardziej niezawodne. Dlatego warto łączyć współczesne rozwiązania (ręczne urządzenia z GPS i zegarki z nawigacją) z klasycznymi metodami opartymi o papierową mapę i kompas. Wnioski, jakie wyciągniecie z tej lekcji, uczynią Was bardziej świadomymi i bezpiecznymi turystami.

Północ o trzech obliczach

Podstawowym punktem odniesienia w naszych zmaganiach z kompasem i mapą jest odnalezienie północy. W tym przypadku chodzi oczywiście o określenie konkretnego kierunku, a nie pory dnia. Kwestia odszukania północy nie jest jednak tak oczywista, jak to się wydaje. Wynika to bowiem z faktu, że wyróżniamy północ magnetyczną, geograficzną oraz topograficzną. W zastosowaniach turystycznych wykorzystujemy tę pierwszą. To właśnie ją wskazują posiadane przez nas kompasy.

Niektórych z Was mógł zdziwić fakt istnienia aż trzech odmian północy. Można też zadać sobie pytanie o zasadność takiego właśnie rozróżnienia. Wytłumaczenie jest proste: otóż północ magnetyczna jest bezpośrednio związana z kierunkiem magnetycznego bieguna Ziemi. To właśnie dlatego jest wskazywana przez igły kompasów oraz busole. Z kolei kierunek zgodny z osią obrotu planety określa się mianem północy geograficznej. Warto zapamiętać, że północ geograficzna ma stałe położenie (90°N), w którym zbiegają się wszystkie południki. Ostatnią z omawianej trójki jest północ topograficzna. Na mapie wskazują ją pionowe, równoległe linie siatki topograficznej. One nie zbiegają się w jakimkolwiek punkcie.

Wyznaczanie kierunku północnego jest bardzo proste, jeśli mamy dobrze działający kompas. Co jednak w sytuacji, gdy go zgubiliśmy lub po prostu został w domu? Warto w takiej sytuacji oprzeć się na klasycznych metodach nawigacji i tymi związanymi ze sztuką przetrwania w terenie.

Wędrując w terenie górskim zwracajmy uwagę na śnieg. Na północnych zboczach znacznie dłużej zalegają jego płaty. Następnym drogowskazem będzie mech obrastający drzewa od strony północnej. Najtrafniej jednak określimy północ, przyglądając się gwiazdom. To właśnie one są od dawna wykorzystywane zarówno w lądowej, jak i morskiej nawigacji. W tym przypadku najcenniejszym drogowskazem służącym ustaleniu północy będzie wyraźna na niebie Gwiazda Polarna. Jej położenie, bliskie położeniu północnego bieguna kuli ziemskiej, jest idealnym punktem odniesienia podczas nocnej wędrówki.

Jaka skala, taka dokładność

Papierowa mapa i kompas, to nie przeżytek. Tradycyjne metody nawigacji nigdy nie zostaną wyparte przez elektroniczne urządzenia GPS. Na ich tle są zwyczajnie niezawodne i tak samo dokładne. To z uwagi na potencjalne problemy w komunikacji satelitarnej lub wyładowanie się baterii w urządzeniu dobrze mieć ze sobą papierową mapę i tradycyjny kompas. Z całą pewnością powinny być na wyposażeniu wszystkich osób wędrujących z dala od popularnych szlaków.

Jak to jednak zwykle bywa, nawet najdokładniejsza mapa i porządny kompas okażą się całkowicie nieprzydatne w rękach osoby, która nie wie, co z nimi zrobić. Do prawidłowego odczytania mapy i zorientowania w terenie będzie potrzebna podstawowa wiedza z zakresu terenoznawstwa. Zacznijmy jednak od tego, jaką mapę powinniśmy właściwie kupić.

 

(...)

Więcej - czytaj w numerze „n.p.m.”

 


Pełna treść artykułu dostępna dla osób zalogowanych.
Zaloguj się lub załóż bezpłatne konto w serwisie.